3 EP แรก คือการเข้าใจศีลธรรมภายใน เมื่อเรามองเห็นศีลธรรมภายในตัวเราแล้ว EP.4–5 คือการเข้าใจถึงความสัมพันธ์กับผู้อื่น
#EP4 Sympathy × Justice รากฐานของความยุติธรรม Adam Smith เชื่อว่า จุดเริ่มต้นของสังคมที่อยู่ร่วมกันได้…ไม่ได้มาจากกฎหมายหรือคำสั่งของรัฐ แต่มาจาก “ความสามารถพื้นฐานของมนุษย์” ที่เรียกว่า Sympathy คือความสามารถในการเข้าใจคนอื่นโดยไม่ต้องมีใครบังคับ (ใจเขาใจเรา)
เมื่อเรารู้ว่าคนอื่นรู้สึกยังไง เราจึงไม่ล้ำเส้นเขา และเขาก็ไม่ล้ำเส้นเรา ตรงนี้แหละที่สมิธบอกว่า คือรากของ Justice ความยุติธรรมในฐานะขอบเขตการไม่ล้ำเส้นกัน การไม่ละเมิดสิทธิกันและกัน เราไม่ได้ทำเพราะกลัวการลงโทษจากกฎหมาย…แต่ทำเพราะรู้ว่าถ้าไม่มีขอบเขตนี้สังคมมนุษย์ก็จะพัง
#EP5 Moral Rules กติกาที่เกิดจากความเป็นมนุษย์ เมื่อเรารู้จักขอบเขตของกันและกัน… “กฎ ระเบียบ กติกา” ก็เริ่มก่อตัวขึ้น แต่มันไม่ใช่กฎหมายที่ถูกสั่งลงมาจากเบื้องบน Smith เรียกว่า Moral Rules กติกาที่คนส่วนใหญ่ยอมรับร่วมกัน เพราะเราเชื่อว่าสิ่งนั้นมันถูกต้อง
Smith บอกว่านี่คือพลังจากล่างขึ้นบน ไม่ใช่เพราะเรากลัวถูกลงโทษ…แต่เพราะเราอยากอยู่ในสังคมที่ทุกคนเคารพและเล่นตามกติกาเดียวกันด้วยความสมัครใจ
EP.4 และ EP.5 จึงเป็นเหมือนสะพานที่พาเรามาจากศีลธรรมภายใน (EP.1–3) ไปสู่ความสัมพันธ์กับผู้อื่น จากความรู้สึก…ไปสู่ขอบเขตของคำว่าความยุติธรรม จากความยุติธรรม…ไปสู่กติกาที่เกิดขึ้นเองจากล่างขึ้นบน
อีก 2 ตอนสุดท้าย EP.6–7 เกี่ยวกับการมองระบบใหญ่ของทั้งสังคมและความสุขในชีวิตของปัจเจก เราจะเห็นว่าเมื่อฐานศีลธรรมแข็งแรง ระบบสังคมก็ขับเคลื่อนได้เอง…โดยไม่ต้องมีใครสั่งจากข้างบน จากหนังสือ The Theory of Moral Sentiments (1759) ของ Adam Smith
#MoralSentiments #AdamSmith #Sympathy #Justice #MoralRules #BitcoinPhilosophy #RulesWithoutRuler #Siamstr